Kuruşluk bir coin, neden binlik olandan daha 'pahalı' olabilir
Kripto piyasa değeri nasıl hesaplanır

"Ucuz coin" yanılsaması nereden çıkıyor

Yeni başlayanın fiyatı görünce kafasında en sık beliren düşünce: "Bitcoin tanesi binlerce lira, çok pahalı; bu coin sadece kuruşluk, ucuz, yükselme alanı geniş!" Bu cümle mantıklı gibi durur, oysa neredeyse tüm değerlendirmesi hatalı bir öncül üstüne kuruludur: "birim fiyatı düşük" ile "ucuz"u eşitlemek.

Gerçekte: birim fiyatın yüksek ya da düşük olması tek başına hiçbir bilgi taşımaz. Bir coinin kaça çıkarıldığı ve kaç tane basıldığı, tamamen projesi tarafından tasarlanır. Bir coin bir trilyon parçaya bölünürse, her parça otomatik olarak sadece kuruş ya da daha az değerde olur; bu "ucuz" demek değil, sadece parçası çok demektir. Bir projenin ne kadar büyük olduğunu ve aldığın parçanın ne kadar büyük olduğunu ölçmek için bakılan şey market cap'tir, o "fiyat etiketindeki" rakam değil.

Market cap nasıl hesaplanır

Bu formülün içinde "ucuz coin yanılsamasını" bozan anahtar saklı: bir coinin birim fiyatı ne kadar düşük olursa olsun, dolaşımdaki arzı yeterince büyükse market cap'i yine de yüksek olabilir. Tersine, birim fiyatı yüksek bir coin, dolaşımdaki arzı küçükse market cap'i mutlaka daha büyük olmaz. Fiyat sadece dolaşımdaki arzla "seyreltilmiş" bir rakamdır ve arz olmadan ucuz-pahalı konuşmanın anlamı yoktur. Bir coinin şu andaki birim fiyatı, arzı ve market cap'i resmi sayfada gösterildiği gibi / canlı geçerlidir. Bu yazı belirli rakam vermez, tahmin yapmaz.

Hisse senedi analojisiyle doğrula

Dolaşımdaki market cap vs FDV

Market cap'i kavradıktan sonra yeni başlayanın sık düştüğü bir çukur daha var: piyasa veri siteleri sık sık yan yana iki rakam gösterir, biri "Market Cap (dolaşımdaki market cap)", diğeri "FDV (Fully Diluted Valuation)" ve ikisi birkaç kat farklı olabilir. Ayırt edemezsen kolayca yolunu şaşırırsın.

Asıl fark: dolaşımdaki market cap şimdidir, FDV "her şey kilidi açıldıktan sonra" varsayımıdır. Birçok proje önce sadece küçük bir kısmını dolaşıma sokar, gerisini kilitler ve plana göre ekibe, yatırımcıya, ekosisteme kademeli açar. Henüz dolaşmayan bu coinlerin hepsi FDV'ye dahildir.

FDV neden market cap'in çok üstündeyse tehlike sinyalidir

Bir projenin FDV'si dolaşımdaki market cap'in çok üstündeyse (örneğin FDV, dolaşımdaki market cap'in birkaç hatta onlarca katıysa), sana bir şeyi hatırlatıyordur: şu an dolaşan sadece buzdağının tepesi, yüzeyin altında kilidi açılmayı bekleyen çok sayıda token var.

Bu iki tehlike demek:

• Gelecekteki satış baskısı. Her kilit açılım partisi, her an satılabilecek yeni coinlerdir. Başta ucuza coin alan ekip ve kurumlar, kilit açıldıktan sonra kâr etmeyi seçerse fiyatı sürekli baskılar.
• Pozisyonunu seyreltir. Fiyat değişmese bile, büyüyen dolaşımdaki arz tuttuğun göreceli payı kendiliğinden seyreltir, sanki "pasta"n daha çok parçaya bölünür.

Yani "market cap yüksek değil ama FDV ürkütücü" bir coin görünce, hemen "ucuz, yükselme alanı var" sanma. Önce tokenomiklerine ve kilit açılım takvimine bak: ne zaman, ne kadar, kim için. FDV market cap'in ne kadar üstündeyse, o kadar dikkatli olmak gerekir.

Market cap kademeleri ve referans tablosu

Coinleri market cap'e göre kabaca bölmek, "büyüklüğünü" ve risk karakterini hızlıca sezmene yardım eder (bu aralık yaygın kaba bir bölüm, katı standart değil; örnek coinler piyasayla değişir ve sadece örnektir):

Ucuz görünen bir coinin gerçek market cap'ini hesapla

"Ucuz coin yanılsamasını" bozmanın en hızlı yolu kendin hesaplamaktır. CoinGecko ya da CoinMarketCap'i aç, "çok ucuz" hissettiğin bir coin seç ve dört adım yap:

1. Şu anki birim fiyatını ve dolaşımdaki arzını not et. Her iki site de doğrudan gösterir, "Circulating Supply" alanını bul.
2. "Birim fiyat × dolaşımdaki arz" ile kendin hesapla. Hesapladıktan sonra sayfadaki "Market Cap" ile karşılaştır, aşağı yukarı aynı çıkmalı. Bu adım çarpımı kendin hissetmen içindir.
3. Market cap sıralamasına bak. "Kuruşluk" birçok coinin market cap sıralamasının aslında düşük olmadığını, hatta "daha pahalı" sandığın bazı coinlerin üstünde olduğunu fark edeceksin.
4. FDV ve maksimum arza da bak. FDV ile dolaşımdaki market cap arasındaki farkı karşılaştır, fark ne kadar genişse gelecekteki kilit açılımından gelecek satış baskısı o kadar büyüktür.

Bir kere hesapladıktan sonra "düşük fiyat = geniş yükselme alanı" hissi rakamlarla parçalanır: "belli bir fiyata çıkmak" için arkasında gereken toplam market cap çoğu zaman fazlasıyla büyüktür. Tüm rakamlar her iki sitede resmi sayfada gösterildiği gibi / canlı geçerlidir. Bu yazı fiyat vermez, tahmin yapmaz.

Türkiye bağlamı: BIST'teki hisselerle karşılaştır

"Market cap ne kadar büyük bir şey" hakkında bir fikrin olsun diye, BIST'teki (Borsa İstanbul) hisselerle karşılaştır. İki hissenin pay başı fiyatı çok farklı olabilir ama şirket değerleri benzer olabilir, çünkü belirleyen şey fiyat × dolaşımdaki hisse sayısıdır, pay başı fiyat değil. Tıpkı kripto gibi.

• Pay başı "ucuz" hisse, şirketin küçük olduğu anlamına gelmez: birkaç lira fiyatlı ama milyarlarca payı dolaşan bir hisse, onlarca lira fiyatlı ama payı az olan bir hisseden çok daha yüksek market cap'e sahip olabilir.
• "1000 kat yükselir" iddiasına dikkat: biri "bu coin 1000 kat yükselir" derse, şu anki market cap'i 1000 ile çarp, sonra kendine sor: bu rakamın üst sıradaki coinleri aşması mantıklı mı? Değilse, sadece hayaldir.
• Sermaye piyasası düzenlemesi vs kripto: BIST'teki hisseler SPK tarafından denetlenir; Türkiye'de kripto varlık alım satımı ise MASAK kapsamında kimlik (KYC) doğrulamasına tabidir ve düzenleme çerçevesi gelişmektedir. Denetim bazı riskleri azaltır ama fiyatı garanti etmez; yine de kendi araştırmanı yap.

"Düşük fiyat = ucuz" ve etrafındaki yanılgılar

Bu değerlendirme kime uygun, kime uygun değil

İlgili terimler

Sıkça sorulan sorular