100 USDT ile 10x açtın, fiyat ne kadar düşerse pozisyon kapanır
Kaldıraç ve likidasyon nedir, likidasyon fiyatı nasıl hesaplanır

100 USDT, 10x kaldıraç: hesapta adım adım ne oluyor

Tanımdan önce bir hesabı birlikte takip edelim. Diyelim ki 100 USDT'n var, bir coinin yükseleceğini düşünüyorsun ve 100 USDT fiyattan 10x long açıyorsun. Borsanın senin adına kaydettiği pozisyon 1.000 USDT, yani 10 coin. Cebinden gerçekten çıkan sadece o 100; buna teminat (margin) denir. Kalan 900'ü, yalnızca bu pozisyonda geçerli olan ödünç bir alım gücü gibi düşünebilirsin.

Bundan sonra fiyatın her hareketi 10 coin üzerinden sayılır:

Son satırda kalan 5 USDT sürdürme marjıdır: 1.000 USDT × %0,5. Borsa bu katmanın hesapta her zaman kalmasını ister. Zarar bakiyeyi bu çizgiye kadar ittiğinde sistem pozisyonu devralır ve piyasa fiyatından kapatır. Fiyat %10'dan az düştü, ama 100 USDT'n neredeyse tamamen gitti. Aynı 100 USDT ile spot alsaydın, %9,5'lik düşüş bakiyeden 9,5 USDT götürürdü; coin yine elinde olurdu ve bekleyebilirsen fiyatın geri dönme ihtimali sürerdi.

Tabloya işlem ücreti ve funding dahil değil. Onlar da eklenince çizgiye 90,5'ten biraz daha önce gelinir.

Likidasyon fiyatının yaklaşık formülü ve kaldıraç tablosu

Yukarıdaki hesabı tersinden kurunca, izole marj için yaygın kullanılan basitleştirilmiş tahmine ulaşırsın:

Formüldeki 1/kaldıraç, teminatın pozisyona oranıdır: 10x kaldıraçta %10, 20x kaldıraçta %5, 100x kaldıraçta sadece %1. Bundan sürdürme marjını çıkarınca, fiyatın sana ters yönde gidebileceği mesafe kabaca ortaya çıkar. Giriş 100 USDT ve sürdürme marjı %0,5 iken her kaldıraçta likidasyon çizgisi şuraya düşer:

Son iki satıra bak. Büyük coinlerin bir saat içinde %1 ile %2 arasında oynaması olağandır, küçük coinler daha da sert oynar. 50x ya da 100x kaldıraçta sıradan bir mum pozisyonu silmeye yeter; yönü doğru ya da yanlış tahmin etmenin neredeyse önemi kalmaz.

Bu formül kaba bir tahmindir. Gerçek likidasyon fiyatını işlem ücreti ve funding de etkiler. Sürdürme marjı her zaman %0,5 değildir: varlığa göre değişir; pozisyon büyüdükçe borsanın istediği oran yükselir, izin verilen en yüksek kaldıraç düşer. Çapraz marjda hesap bakiyesi de işin içine girer. Asıl takip etmen gereken sayı, pozisyon ekranında gösterilen likidasyon fiyatıdır. Farklı sayılar denemek istersen sitedeki likidasyon fiyatı hesaplayıcı aynı formülü kullanır; giriş fiyatını ve kaldıracı yaz, çizginin nerede olduğunu gör.

Kaldıraç ödünç bir pozisyondur, zararın tamamı sana yazılır

Kaldıraç borsanın sana verdiği fazladan para değildir; daha çok yalnızca bu işlemde geçerli bir borca benzer. Kazandığında 1.000 USDT'lik pozisyonun getirisi tamamen senindir; kaybettiğinde de hesap 1.000 USDT üzerinden yapılır ve ilk kesilen her zaman senin 100'lük teminatındır. Borsa zararına ortak olmaz, bu yüzden bakiyen eksiye düşmeden pozisyonu kapatmak zorundadır. Likidasyon çizgisi buradan doğar.

Geleneksel vadeli işlemlerde ve aracı kurumdaki kredili işlemlerde genellikle önce bir teminat tamamlama çağrısı (margin call) gelir; para eklenmezse pozisyon zorla kapatılır. Kripto vadeli işlemlerde likidasyon otomatiktir: borsa teminatın azaldığına dair bir bildirim gönderebilir ama senin para yatırmanı beklemez. Fiyat çizgiye değdiği an sistem devralır, iş saniyeler içinde biter.

İzole ya da çapraz marj, likidasyonda neyin gideceğini belirler

Vadeli pozisyon açmadan önce marj modunu seçersin. Bu adım çoğu zaman üstünde durulmadan geçilir; oysa pozisyon tasfiye olursa hasarın nereye kadar yayılacağını o belirler.

Çapraz marjın, likidasyon uzakta olduğu için daha güvenli olduğu düşünülür. Uzak olduğu doğru, ama oraya varılırsa vadeli hesabın bütün bakiyesi gider. Üstelik çizgi uzak olduğu için zararın sonuna kadar büyümesine seyirci kalmak da kolaylaşır. İzolede çizgi daha yakındır, ama en kötü sonuç baştan ayırdığın tutarla sınırlı kalır. Vadeli işlemlere yeni başlıyorsan izole kullan ve her pozisyona sadece tamamını kaybetmeyi kabul edebileceğin kadar teminat koy.

Likidasyonu tetikleyen işaret fiyatıdır, baktığın mum değil

Vadeli işlem ekranında genellikle iki fiyat görürsün: son işlem fiyatı (last price) ve işaret fiyatı (mark price). Tasfiye olup olmayacağına işaret fiyatı karar verir. Bu fiyat birden fazla spot borsanın fiyat endeksinden hesaplanır; amaç, tek bir borsanın emir defterinde ani bir iğne oluştuğunda zincirleme likidasyonların tetiklenmesini önlemektir.

Bunun sana iki etkisi var. Bazı iğneler yalnızca son işlem fiyatında görünür; işaret fiyatı çizgiye değmezse pozisyonun açık kalır. Tersine, mumlara bakınca likidasyon uzak görünür ama işaret fiyatı çoktan yaklaşmış olabilir. Ne kadar alan kaldığını anlamak için yalnızca grafiğe değil, pozisyon ekranındaki işaret fiyatına ve likidasyon fiyatına bak.

Yeni başlayanlar nadiren yönü yanlış bildiği için tasfiye olur

Tasfiye olmuş birinin anlattıklarını dinlersen, yönü gerçekten ters tahmin eden azdır. Daha sık görülen, yönün doğru olması ama pozisyonun o güne kadar dayanamamasıdır. Sorun genellikle şu noktalardadır:

1. Kaldıraç çok yüksek. 20x üstünde, gün içindeki normal bir geri çekilme bile çizgiye değebilir. Yarının yönünü doğru bildin, ama pozisyon bu öğleden sonraki bir düşüşü kaldıramadı.
2. Stop-loss koymamak ve likidasyon fiyatını içten içe stop sanmak. Sistem pozisyonu kapattığında teminatın çoğu çoktan gitmiştir. Stop-loss küçük bir zararla hatayı kabul etmektir; likidasyon teminat bittikten sonra zorla çıkarılmaktır. Aradaki fark bir teminatın tamamıdır.
3. Fiyat düştükçe teminat eklemek. İzolede teminat eklemek likidasyonu uzağa iter ve güvenli hissettirir, ama aslında zarardaki bir pozisyona daha fazla para koymaktır. Kontrol edilebilir küçük bir zarar çoğu zaman tam da böyle büyük bir deliğe dönüşür.
4. Çapraz marjda aynı anda birkaç pozisyon açmak. Biri büyük zarar eder, bütün hesap onu taşır ve aslında sorunu olmayan diğerleri de onunla birlikte tasfiye olur.
5. Büyük haberlerin öncesinde ve sonrasında büyük pozisyon. Önemli veri açıklamaları, büyük token kilit açılımları ya da bir borsada yaşanan sorun oynaklığı aniden patlatabilir; normal bir günde 10x kaldıraçla dayanılabilecek bir hareket, o dakikalarda dayanılmaz olabilir.

Bu beşinin ortak noktası şu: mesele grafik okumakta usta olmak değil, pozisyonu açmadan önce en kötü senaryoyu hesaplamamış olmak.

Önce en fazla ne kadar kaybedeceğini seç, sonra pozisyonu hesapla

Likidasyon riskini kontrol etmenin en işe yarar adımı sırayı tersine çevirmektir: önce bu işlem yanlış çıkarsa en fazla ne kadar kaybedeceğine karar ver; sonra stop'un girişe ne kadar uzak olduğuna bak, pozisyon büyüklüğünü hesapla ve kaldıracı en son seç.

Bir örnek: Vadeli hesapta 1.000 USDT var ve kuralın, işlem başına hesabın en fazla %2'sini, yani 20 USDT'yi kaybetmek. Plan, 100 USDT'den long açmak ve stop'u girişin %4 altındaki 96 USDT'ye koymak. O zaman pozisyon değeri 20 ÷ %4 = 500 USDT olmalı. Bu noktada işlemin riski yaklaşık 20 USDT'ye sabitlenmiş olur (ücret ve slippage ayrı). Geriye tek soru kalır: bu 500 USDT'lik pozisyonu ne kadar teminatla taşıyacaksın?

İlk üç satırda hangisini seçersen seç, fiyat 96'ya indiğinde stop çalışır ve zarar yaklaşık 20 USDT olur; kaldıraç sadece ne kadar teminat koyduğunu değiştirir. Dördüncü satırda iş bozulur: 25x kaldıraçta likidasyon fiyatı 96,5'tir, yani stop'un üstünde. İşleme %4'lük alan tanıdın ama likidasyon çizgisi bunu %3,5'e indirdi. Aslında normal sayılacak bir geri çekilme pozisyonu kapatmaya yeter, teminat tamamen gider ve koyduğun stop bir işe yaramaz.

Yani akılda tutulacak tek kural var: pozisyonu açmadan önce likidasyon fiyatının stop'un dışında, arada pay bırakacak şekilde durduğundan emin ol. Pozisyon büyüklüğü hesaplayıcı sermayeye, risk oranına ve stop'a göre ne kadar açman gerektiğini hesaplar; ardından çizginin yerini likidasyon fiyatı hesaplayıcı ile kontrol et.

Pozisyon beklerken de işleyen iki maliyet

Perpetual vadeli sözleşmelerin vadesi yoktur. Sözleşme fiyatının spot fiyattan kopmaması için long ve short taraflar arasında periyodik bir funding ödemesi yapılır. Binance'te varsayılan düzen 8 saatte birdir: 00:00, 08:00 ve 16:00 UTC, yani Türkiye saatiyle 03:00, 11:00 ve 19:00. Bazı sözleşmelerde aralık 4 saattir; oran üst ya da alt sınıra dayanırsa sözleşme duyuru yapılmadan saatlik ödemeye geçer. Ödeme anında pozisyonun açık değilse ne ödersin ne alırsın. Oran pozitifse long taraf short tarafa öder; negatifse short taraf long tarafa öder. Funding teminata göre değil, pozisyon değerine göre hesaplanır: 1.000 USDT'lik pozisyonda %0,01 oran, her ödemede 0,1 USDT demektir. Küçük görünür, ama günde üç kez, bir ay boyunca yaklaşık 9 USDT eder; bu da 100 USDT'lik teminatın neredeyse %10'u.

İşlem ücreti de aynı mantıkla işler: açılışta ve kapanışta pozisyon değeri üzerinden alınır. 10x kaldıraçta aynı oran, teminata göre on kat daha ağır basar. Birkaç kez açıp kapatınca teminatın bir katmanı baştan erir. Pozisyonu ne kadar tutmayı düşünüyorsan o süre için funding'i funding rate hesaplayıcı ile önceden hesapla; vadeli işlem ücretleri için Binance ücretleri yazısındaki futures bölümüne bak.

SSS